نمایه سازی پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی

کاربرد سیستم‌های هوشمند و اینترنت اشیاء (IoT) در مدیریت ایمنی حریق: مروری بر چالش‌های فنی و فرصت‌های پیشگیرانه در محیط‌های صنعتی
دوره 2، شماره 1، 1405، صفحات 267 - 286
نویسندگان : حامد کاظمی اسفنجانی* 1
1- کارشناسی ارشد مهندسی HSE (مهندسی ایمنی، بهداشت و محیط زیست)، دانشکده فنی مهندسی، واحد اهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اهر، ایران.
چکیده :
حریق یکی از مهم‌ترین مخاطرات صنعتی در عصر حاضر است که می‌تواند پیامدهای گسترده انسانی، اقتصادی و زیست‌محیطی ایجاد کند. در سال‌های اخیر رشد صنایع و پیچیدگی فرآیندهای تولیدی موجب افزایش احتمال وقوع حریق و ضرورت استفاده از رویکردهای نوین در مدیریت ایمنی شده است که بر پایه فناوری‌های دیجیتال شکل گرفته‌اند. هدف این مطالعه بررسی کاربرد سیستم‌های هوشمند و اینترنت اشیاء در ارتقای ایمنی حریق و کاهش ریسک حوادث در محیط‌های صنعتی است. این تحقیق به دنبال تبیین نقش فناوری‌های نوظهور در بهبود سامانه‌های پیشگیری، تشخیص و کنترل حریق و همچنین ارائه تصویری جامع از روندهای پژوهشی و چالش‌های اجرایی در این حوزه است. روش پژوهش حاضر مروری-تحلیلی بوده و مبتنی بر بررسی مطالعات و منابع علمی معتبر در حوزه اینترنت اشیاء، هوش مصنوعی و مدیریت ایمنی حریق انجام شده است. همچنین در این مطالعه، چارچوب‌های نظری مرتبط با اینترنت اشیاء، هوش مصنوعی و کلان‌داده مورد تحلیل قرار گرفته و نقش آن‌ها در افزایش کارایی سیستم‌های ایمنی مورد ارزیابی قرار گرفته است. یافته‌ها نشان داد که استفاده از اینترنت اشیاء و فناوری‌های هوشمند موجب کاهش زمان تشخیص حریق، افزایش دقت هشدارها و بهبود واکنش اضطراری می‌شود. همچنین ترکیب هوش مصنوعی و کلان‌داده امکان پیش‌بینی شرایط بحرانی و شناسایی الگوهای خطر را فراهم می‌سازد. نتایج نشان داد که یکپارچگی فناوری‌های هوشمند موجب ایجاد سیستم‌های پیش‌بینانه شده که قادر به کاهش قابل توجه خطاهای انسانی و افزایش سرعت تصمیم‌گیری در شرایط اضطراری هستند. همچنین استفاده از داده‌های بلادرنگ و تحلیل هوشمند موجب ارتقای دقت پیش‌بینی و کاهش ریسک‌های عملیاتی در محیط‌های صنعتی شده است. نتیجه‌گیری نشان می‌دهد که پیاده‌سازی سیستم‌های هوشمند مبتنی بر IoT نقش مهمی در ارتقای ایمنی حریق دارد، اما موفقیت آن نیازمند توسعه زیرساخت، امنیت سایبری و آموزش نیروی انسانی است. یافته‌ها همچنین بیانگر آن است که علی‌رغم مزایای گسترده، چالش‌هایی نظیر هزینه‌های بالا، کمبود زیرساخت مناسب و مسائل امنیت سایبری می‌تواند مانع پیاده‌سازی کامل این فناوری‌ها شود و نیازمند سیاست‌گذاری دقیق و برنامه‌ریزی راهبردی است.